काठमाडौं। सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग र प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान व्यूरो (सीआईबी)ले ठूला ब्रोकरमाथि अनुसन्धान सुरु गरेका छन्। दुवै निकायले दैनिक ३० करोडमाथि कारोबार गर्ने धितोपत्र दलाल व्यवसायी (ब्रोकर)माथि अनुसन्धान सुरु गर्ने भएका छन्।

नेपाल धितोपत्र बोर्ड स्रोतका अनुसार सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग र सीआईबीले बोर्डबाट उनीहरूको सम्पूर्ण विवरण मागेका छन्। दुई अनुसन्धानकारी निकायले ती ब्रोकरमार्फत कारोबार गर्ने ठूला लगानीकर्ताको विवरण पनि मागेका छन्।

'दुई निकायबाटै एकसाथ केही ब्रोकर सञ्चालकहरूको विवरण माग भइरहेको छ। उनीहरूको विवरण बनाउने काम चलिरहेको छ,' स्रोतले क्यापिटल नेपालसँग भन्यो, '३० करोडमाथि कारोबार गर्ने ब्रोकर र ठूला लगानीकर्ताको विवरण उपलब्ध गराउन भनिएको छ।'

फाइनान्सियल एक्सन टास्क फोर्स (एफएटीएफ)को खैरो सूचीमा नेपाललाई थप ६ महिनाका लागि राखिएपछि सरकारमाथि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढेको छ। खैरो सूचीबाट बाहिरिनका लागि सरकारले ब्रोकर र ठूला लगानीकर्ताको अनुसन्धान तीव्र पारेको हो। तर यस कदमले अर्थतन्त्र र पुँजी बजारमा थप आशंका उत्पन्न गराउने विज्ञहरूको चिन्ता छ।

यसरी ब्रोकर र लगानीकर्तामाथि अनुसन्धानको सिधा असर पुँजी बजारको मनोवलमा पर्ने निश्चित छ। किनकि नेप्से पहिले नै कमजोर अवस्थामा छ। इन्डेक्सको अवस्था: उच्चबाट झण्डै ४३% खसेको छ र अहिले पनि १७% तल छ। नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)को बेन्चमार्क इन्डेक्स सन् २०१९ मा ११०० अंकको हाराहारीमा थियो। कोरोना महामारीका बेला रेमिट्यान्स प्रवाह र लामो बन्दाबन्दीपछि बजारमा पैसाको भीड लाग्न थाल्यो। इन्डेक्सले उकालो लागेर अगस्ट २०२१ मा सर्वकालीन उच्च ३,१९८.६ अंक छोयो।

त्यसपछि बजारले ठूलो धक्का खायो। कर्जा–निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) कसिएपछि तरलता संकट आयो, ब्याजदर उच्च भयो र बजार भत्किन थाल्यो। २०२१ को उच्च ३,१९८.६ बाट सन् २०२२ को मध्यसम्म नेप्से १,८१५ अंकमा झर्यो। याे भनेकाे ४३ प्रतिशतभन्दा बढी गिरावट हाे।

त्यसपछि केही सुधार भए पनि बजार अहिलेसम्म पुरानो ऊँचाइमा पुग्न सकेको छैन। जुन २४, २०२६ मा नेप्से इन्डेक्स २,६६०.०२ मा बन्द भएको छ। जुन २०२१ को उच्चतम बिन्दुभन्दा अझै १७ प्रतिशत तल हो।

अगस्ट १५, २०२१ मा नेप्सेले एकै दिन रु. २१.६४ अर्बको कारोबारको रेकर्ड बनाएको थियो। त्यस दिन ३५ लाखभन्दा बढी शेयर, १ लाख ८९ हजार ७३६ कारोबार र २२२ कम्पनीको शेयर बेचबिखन भएकाे थियाे। तर अहिले बजार ठीक उल्टो दिशामा छ। हाल हप्ताको कुल कारोबार रु. १७–२७ अर्बको हाराहारीमा मात्र छ, अर्थात् दैनिक औसत रु. ४–५ अर्ब। उच्चतम दैनिक कारोबार (रु. २१.६ अर्ब) को तुलनामा हालको दैनिक कारोबार झण्डै ७८–८० प्रतिशत खुम्चिएको छ।

अहिले इतिहासकै सबैभन्दा कमजोर मनस्थितिमा व्यवसायीहरू बसेका छन्। इन्डेक्स पाँच वर्षअघिको उच्चतम बिन्दुको १७ प्रतिशत तल छ, कारोबार रकम उच्चकालको तुलनामा ८० प्रतिशत खुम्चिएको छ, र लगानीकर्ताको भरोसा खस्किँदो क्रममा छ।

यस्तो अवस्थामा सरकारले व्यवसायीको मनोबल बढाउनुपर्नेमा, दुई ठूला राज्य निकायले ब्रोकर र लगानीकर्तामाथि एकसाथ अनुसन्धान थालेपछि बजारमा थप आतंक फैलिने सम्भावना छ। एकातिर लामो समयदेखि पुँजीबजार घटेको घट्यै छ। कारोबार रकम निरन्तर खुम्चिँदो क्रममा छन्। यस्तो बेला ठूला ब्रोकर र लगानीकर्तामाथि एकसाथ दुई निकायले विवरण माग्न थाल्नु बजारलाई झन् निराश बनाउने जोखिम हुन्छ।

पुँजी बजार विशेषज्ञहरूका अनुसार एफएटीएफको दबाबमा सम्पत्ति शुद्धीकरण नियन्त्रण गर्नु सही हो, तर यसको कार्यान्वयन बजारको मनोवललाई ध्यानमा राखेर, पारदर्शी र लक्षित तरिकाले गरिनु जरुरी छ। अन्यथा, पहिले नै कमजोर अवस्थामा रहेको नेपालको पुँजी बजारमाथि थप नकारात्मक असर पर्ने खतरा छ।